اسفنديار _ صفحه 5

مشورت رستم با آشنايان

وقتي رستم به منزل رسيد ديگر رمقي نداشت زواره و فرامرز گريان شدند و مادرش رودابه موي سرش كند .

لباس رزم از تنش در آوردند . پدرش دستان گفت : كاش من زنده نبودم و پسر عزيزم را اينگونه نمي ديدم .

رستم به او گفت : كه اين گريه شما چه فايده اي خواهد داشت .

در هر سوي جهان گشتم و از هر چيز آشكار و نهان خبردار شدم . ديو سفيد را از پاي در آوردم ولي د رعجبم از اسفنديار كه هر چه گبر بر اسفنديار كوبيدم و هر چه بر او  شمشير و تيغ كشيدم گويا كوچكترين اثري نداشت . بايد شكر كرد كه شب فرا رسيد و از چنگال اين اژدها رهايي يافتم .

هر چه مي انديشم چاره اي ندارم مگر اينكه به جايي روم كه از او نشاني نباشد .

زال به او گفت : اي پسر گوش كن كه من تنها يك چاره به انديشه ام مي رسد .و آن اين است كه سيمرغ را بخوانم و اگر او ما را راهنمايي كند سرزمين و كشورمان برجا بماند وگرنه سرزمينمان توسط اسفنديار نابود خواهد شد .

چون همه اين نظر را قبول كردند .  بر يك بلندي رفتند و يك پر را از پارچه اي بيرون آورد و در آتش بيانداخت . يكباره هوا سياه شد و مرغي در هوا نمايان شد . زال را در كنار آتش بديد و در كنار او نشست . سيمرغ بدو گفت : چه شد كه نياز به من داشتي .

زال بدو گفت :  كين بد برمن و نژاد رسيده و تن رستم شيردلم چنان خسته است كه بيم از دست دادن جانش مي رود و اسبش رخش بي جان گشته و شب و روز براي او يكي شده .

كه اسفنديار براي جنگ بدينجا آمده و سرزمين و گنج نمي خواهد بلكه مي خواهد نژاد مرا از بين ببرد .

مرغ بدو گفت : اي پهلوان نگران مباش ، بهتر است رخش و آن مرد سرافراز را به اينجا بياوري .

زال دستور داد كه رخش و رستم را نزد او بياورند .

وقتي رستم به آنجا رسيد و سيمرغ او ديد به او گفت : اي پيلتن به دست چه كسي بدين روز افتادي . چرا با اسفنديار به جنگ رفتي ؟

زال به او گفت : اگر رستم سلامت نگردد كجا مي توانيم در اين جهان زندگي كنيم كه همه سيستان ويران خواهد شد و نام و نژادما از روي زمين پاك مي شود .

سيمرغ با منقارتيرها را از تن رستم بيرون كشيد از زخمها خون بيرون جست  بر روي زخمها پرش را كشيد و زخم ها بهبود يافت . بعد تيرهاي رخش را از بدنش در آورد . حيوان خروشي بر آورد گويي ديگر هيچ درد و ناراحتي  ندارد .

سيمرع به رستم گفت : چرا با اسفنديار به جنگ پرداختي ، مگر نمي داني كه اسفنديار روئين تن است و هيچ سلاحي بر او كارگر نمي باشد ؟

رستم پاسخ داد : كه او قصد در بند كردن مرا داشت كه برايم ننگ آور بود و اگر من در جنگي باز بمانم مردن برايم بهتر از اين ننگ است .

سيمرغ گفت : اگر در برابر اسفنديار سر فرود اوري اين ننگ نيست كه او شاهزاده اي رزم آور است و نشان و فر ايزدي دارد . با من عهد ببند كه از جنگ با او پشيمان شوي و نخواهي بر او برتري جويي كني و سعي كني كه او را از جنگ منصرف كني  اگر او پوزش تو را نپذيرفت ، چاره اي به تو نشان خواهم داد كه بر او پيروز شوي .

رستم گفت : از حرف تو پيروي خواهم كرد حتي اگر از آسمان بر سرم تير ببارد .

سيمرغ گفت : بايد رازي را بتو گويم ،  هر كس خون اسفنديار بريزد ، روزگار او را نابود خواهد كرد و تا موقعي كه زنده است در رنج و عذاب خواهد بود و گنجي براي او نخواهد ماند . حال برو بر رخش سوار شو تا تو را جايي برم . سيمرغ رستم را از دريا گذراند و در كنار درخت گز فرود آمد . شاخي از اين درخت بر كن كه جان اسفنديار در گرو اين درخت گز است . از شاخه اين درخت تيري بساز و بر آن پيكان و پر بگذار .

سيمرغ گفت : اگر اسفنديار به كارزار بيايد تو خواهش كن و هيچ كوتاهي نكن شايد كه با اين سخنان از جنگ بازگردد . ولي اگر باز هم خواستار جنگ بود ، ديگر روزگارش به آخر رسيده است تو  اين چوب گز را كه در آب رز پرورده اي در كمان قرار بده  و با آن چشمان او را نشانه بگير .

بازگشتن رستم بجنگ

 سپيده دم رستم لباس نبرد بر تن كرد و چون به لشكر آن نامدار رسيد خروش بر آورد كه اي رزم جو از خواب برخيز كه رستم رخش را زين كرده است .

اسفنديار كه صداي رستم را شنيد به بشوتن گفت : فكر نمي كردم كه رستم با اين تيرها به سرايش ( خانه اش )  برسد و اين رخش آنقدر تير بر تنش بود كه هيچ جاي تنش معلوم نبود.  شنيده بودم كه دستان ( پدر رستم ) جادوگر است .

اسفنديار لباس رزم پوشيد و زماني كه رستم را ديد، فرياد برآورد : نام تو را از روي زمين پاك خواهم كرد . آيا  ديروز را فراموش كردي ؟ تو از جادوي زال سلامت گشتي وگرنه الان تن تو در گور بود . حالا رفتي و جادو كردي و به جنگ من آمدي .

رستم به او گفت : آيا از جنگ سير نشده اي . من امروز آمدم تا بگويم چرا در حق من بد مي كني و چرا دو چشم خرد را مي بندي ؟ سوگند به يزدان و خورشيد و ماه كه دل را از كين دور كن . آن سخنها را فراموش كن و بر خان من بيا تا آنچه به كام توست انجام دهم . در گنج ها را بر روي تو مي گشايم . با تو همراه مي شوم تا پيش شاه رويم هر زمان كه تو دستور بدهي .

اسفنديار پاسخ داد : كه اي فريبكار چقدر از خان وگنج مي گويي اگر مي خواهي كه زنده بماني نخستين حرف من پذيرفتن بند است .

دوباره رستم سخن راند كه اي شهريار چرا بيداد مي كني . نام من و نام خودت را زشت و كوچك نكن كه از اين جنگ چيزي جز بد جاصلش نخواهد بود و .... و بدين گونه رستم بسيار سخن گفت وليكن اسفنديار گفت : جز از پذيرفتن بند يا جنگ چيز ديگر نگو .

رستم دانست كه اين حرفها نزد اسفنديار اثر ندارد . آن تير گز را كه پيكانش را  آب رز داده بود در كمان نهاد و گفت : اي دادار پاك، مي بيني كه بسيار تلاش كردم كه شايد از جنگ كردن كوتاه آيد . تو مي داني كه او بيدادگر شده است .

همان كه اسفنديار تير در كمان گذاشت . رستم گز را در كمان گذاشت و آنگونه كه سيمرغ گفته بود بر چشم اسفنديار نشانه رفت .

همانكه تير بر چشم او خورد دنيا پيش چشمانش سياه شد . زماني گذشت تا كمي جان گرفت و سر تير را گرفت و بيرون كشيد . در همان موقع بهمن و بشوتن هر دو پياده و دوان از پيش سپاه كنار پهلوان رفتند .بشوتن جامه پاره كرد و ناله سر داد و سخنها به زبان راند .

مرگ اسفنديار و خواهش او

اسفنديار به بشوتن گفت : خودت را اينگونه براي من تباه نكن كه اين قسمت من بود و سرنوشت همه نياكانمان همين بود  آنها رفتند و جاي را به ما سپردند و كسي در اين جهان جاودانه نخواهد بود. در اين جهان فراوان كوشيدم تا راه خدا را بجاي بياورم و اميدوارم كه جاي من در بهشت  باشد .

رستم دستان مرا با نامردي كشت ، به اين چوب گز كه در دست دارم نگاه كن كه بخاطر اين چوب روزگارم به آخر رسيده است و اينها از نيرنگ و افسون زال و سيمرغ مرا بدين روز انداختند .

وقتي اسفنديار اين حرفها را زد دل رستم بدرد آمد و گريه مي كرد و گفت : اين همه روزگار بر من گذشته و اين همه گردنكشان را پيروز گشتم ، پهلواني چو اسفنديار نديدم . از بيچارگي دنبال چاره اي گشتم . خيلي تلاش كردم تا بدين چاره متوسل نشوم . اگر تو اينگونه برخورد نمي كردي من چگونه اين اشتباه را مي كردم ..

اسفنديار به او گفت : روزگار من به سر آمد ولي از تو خواهشي دارم كه براي پسرم بهمن همچون پدر باشي و همه چيز جنگ را به او بياموزي ، كه بهمن يادگار من است .

رستم چون اين سخنان بشنيد : فرمان او را اطاعت كرد.

سپس اسفنديار به بشوتن گفت : وقتي كه از اين دنيا رفتم ، لشكر را برگردان و چو به ايران رفتي به پدرم بگوي ، زمانه به كام تو گشت و ديگر نياز به بهانه جويي نيست . جهان را با قدرت شمشير اصلاح كردم و كسي جرات نكرد كه از تو به بد ياد كند و زماني كه شاهي من فرارسيد ، بندها جلويم قرار دادي و مرا به كشتن دادي . و حال كه به كام دلت رسيدي جشن برپا كن . كه تاج به تو رسيد و تابوت نصيب من شد . روح من در انتظار توست و چو به پيش من آيي خداوند داور ما خواهد بود .

آنگاه جان از تنش رخت بست و پيكر بي جانش بر خاك تيره قرار گرفت .

 زواره به رستم گفت : آيا تو اين داستان قديمي را نشنيدي كه اگر بچه شيري را بپروري وقتي دلير و قوي گردد سر بر خواهد كشيد . شاهي همچون اسفنديار از پس روزگار بدست تو كشته شد و بدان كه هنگامي كه بهمن تاج شاهي بر سر گذارد به كين خواهي پدرش خواهد آمد .

رستم بدو گفت : من آن كار را مي كنم كه چشم خرد به نيكي ياد مي كند و اگر او بد كند روزگار پاسخش را خواهد داد .

آوردن تابوت اسفنديار نزد گشتاسپ

اسفنديار را كفني از زربفت كردند و در تابوتي آهنين گذاشته برروي آهن قير ريختن و و روي آنرا با فرشي از ديباي چين پوشاندن و دو اسب تابوت او را حمل مي كردند .

سپاه به ايران برگشت و بهمن در زابل بماند . رستم او را به سراي خود برد و با جان خودش او را پروراند .

از آنطرف كه خبر به ايران رسيد بزرگان ايران بر شاه خشمگين شدند و بدو گفتند كه از بهر حفظ تاج و تخت ، اسفنديار را به زابل فرستادي تا به كشتن دهي . اين تاج و تخت بر تو شرم باد . آنگاه همه از بارگاه او رفتند . مادرو دخترانش چو شنيدن همه لباس بر تن خود چاك زدند و پاي برهنه براي ديدن اسفنديار رفتند .

چون بشوتن به نزد شاه آمد گفت : از تو فر ايزدي دور شد كه پشت تو شكسته شد . از بهر تخت و تاج پسر را بكشتن دادي . جهان پر از دشمنان است و اين تاج و تخت براي تو نخواهد ماند  . بعد رو به جاماسپ فالگير كرد و گفت : آيا تو نمي توانستي سخن دروغ بگويي تا اينگونه كيان شاهي را بر هم نريزي ؟ با گفتار تو بزرگي كشته شد،  اي پير  بيخرد تو به شاه راه بد آموختي تو به شاه گفتي كه عمر اسفنديار بر دست رستم است . بعد بشوتن تمام سخنان اسفنديار را در لحظه مرگ بر زبان راند و درخواست اسفنديار از رستم براي ماندن بهمن در زابل را به گوش بزرگان رساند .

بزرگان از ايوان رفتند ، خواهران با گريه و زاري نزد پدر رفتند و از دلاوريهاي اسفنديار براي پدرشان سخن گفتن و به او گفتند كه نه رستم و نه زال ونه سيمرع او را نكشتند بلكه تو او را كشتي . آيا از ريش سفيدت شرم نكردي كه از بهر تخت فرزند را به كشتن دادي ؟ پادشاهان بسياري قبل از تو بودند كه شايسته تر از تو بودند وليكن هيچكدام فرزندشان را به كشتن ندادند.

بشوتن آمد و زنانرا از آن جايگاه دور كرد و بعد به كتايون چنين گفـت : كه چرا خودت را اينگونه ناراحت مي كني كه او در بهشت جاي دارد .

بهمن در زابل ماند و رستم  از هيچ چيز در حق او كوتاهي نكرد وچون در گفتار و كردار به كمال رسيد و كينه گشتاسپ به خاموشي گرويد ، رستم نامه اي براي او نوشت و درود فرستاد و از فرزندش ياد كرد و گفت يزدان شاهد است و بشوتن نيز آگاه است كه چه چيزها به اسفنديار گفتم تا دست از كارزار بردارد و تمام كشور و گنج خويش را در اختيار او گذاشتم . زمانه اينگونه بود كه دل ما پر از درد شود و گردش آسمان به كام نگردد . اينك بهمن نزد منست كه در آموختن او هيچ كاستي نكردم .چون پيمان كند شاه او را بپذيرد .

وقتي نامه بدست شاه رسيد ، بشوتن آمد و شاهدت داد كه تمام سخنان رستم راست است . بلافاصله شاه پاسخ نامه را داد . چون رستم پاسخ شاه را بديد شادمان شد . هرآنچه از گنج داشت آنرا به بهمن سپرد و تا نيم راه با او آمد و سپس او را نزد شاه فرستاد .

زماني كه گشتاسپ بهمن را آنگونه ديد و او را روشن و پاك ديد و او را چند بار بيازمود ، از آن پس نام او را اردشير نهاد

و زماني كه گشتاسپ مرگ را در خود ديد ، بهمن را به شاهي برگزيد .

صفحه 1 _ 2 _ 3 _ 4 _ 5

صفحه اصلي سايت كودكان  >  قصه   > كتابخانه نوجوان >  قصه اسفنديار

معرفي كتاب : از مجموعه داستانهاي شاهنامه اسفنديار  _ به روايت آتوسا صالحي  _موسسه فرهنگي منادي تربيت  _1383

اين داستان برداشت  آزاد و خلاصه اي  از شعر شاهنامه  توسط خاله پروانه است  براي استناد به مطالب قصه توصيه مي شود حتما به متن اصلي  شعر آن مراجعه شود